ΠΡΟΣΘΙΟΣ ΦΛΟΙΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΑΓΩΓΙΟΥ (ANTERIOR CINGULATE CORTEX – ACC)

Ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου, γνωστός ως ACC, είναι μια περιοχή του εγκεφάλου που βρίσκεται βαθιά στο μετωπιαίο σύστημα και λειτουργεί σαν «κέντρο εσωτερικού ελέγχου». Δεν είναι απλώς μια περιοχή προσοχής. Είναι ένας κόμβος που συνδέει τη σκέψη, το συναίσθημα, το λάθος, την προσπάθεια, την παρόρμηση και το κίνητρο.

Στη ΔΕΠΥ, ο ACC έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί εμπλέκεται σε λειτουργίες που συχνά δυσκολεύουν το άτομο: να ξεκινήσει μια εργασία, να παραμείνει σε αυτή, να αντιληφθεί πότε αποσπάται, να σταματήσει μια παρόρμηση, να διορθώσει ένα λάθος και να αντέξει τη νοητική προσπάθεια.

Με απλά λόγια, ο ACC είναι σαν ένας εσωτερικός «ελεγκτής κυκλοφορίας» του εγκεφάλου. Παρακολουθεί τι κάνω, αν αυτό που κάνω ταιριάζει με τον στόχο μου, αν υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα σε δύο επιλογές και αν χρειάζεται να ενεργοποιήσω περισσότερο αυτοέλεγχο.

Στη ΔΕΠΥ, πολλές μελέτες δείχνουν δυσλειτουργία σε δίκτυα που περιλαμβάνουν τον ACC, τον προμετωπιαίο φλοιό, τα βασικά γάγγλια και το σύστημα ανταμοιβής. Σε μετα-αναλύσεις fMRI έχει βρεθεί μειωμένη ενεργοποίηση περιοχών όπως ο ACC κατά τη διάρκεια έργων αναστολής και προσοχής σε άτομα με ΔΕΠΥ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το άτομο «δεν προσπαθεί». Σημαίνει ότι ο εγκέφαλος χρειάζεται περισσότερη προσπάθεια για να ενεργοποιήσει σταθερά τα συστήματα ελέγχου.

Ο ACC σχετίζεται ιδιαίτερα με:

Παρακολούθηση λαθών

Όταν κάνουμε λάθος, ο ACC βοηθά τον εγκέφαλο να το εντοπίσει και να προσαρμόσει τη συμπεριφορά. Στη ΔΕΠΥ, η επεξεργασία του λάθους και η προσαρμογή μετά το λάθος μπορεί να είναι λιγότερο σταθερή. Γι’ αυτό το άτομο μπορεί να επαναλαμβάνει λάθη, όχι επειδή αδιαφορεί, αλλά επειδή ο μηχανισμός αυτοπαρακολούθησης δεν ενεργοποιείται πάντα αποτελεσματικά.

Αναστολή παρόρμησης-

Ο ACC συνεργάζεται με μετωπιαίες περιοχές για να σταματήσουμε μια αντίδραση πριν εκδηλωθεί. Όταν αυτό το δίκτυο υπολειτουργεί, μπορεί να εμφανίζονται διακοπές στην ομιλία, βιαστικές αποφάσεις, παρορμητικές αγορές, συναισθηματικά ξεσπάσματα ή δυσκολία στο σταμάτα και σκέψου.

Ο AC ενεργοποιείται όταν υπάρχει εσωτερική σύγκρουση: «θέλω να διαβάσω, αλλά θέλω και να πάρω το κινητό», «ξέρω ότι πρέπει να ξεκινήσω, αλλά δεν μπορώ». Στη ΔΕΠΥ, αυτή η σύγκρουση γίνεται πιο έντονη γιατί το σύστημα ανταμοιβής προτιμά το άμεσο, γρήγορο και ενδιαφέρον ερέθισμα.

Κίνητρο και προσπάθεια

Ο ACC δεν αφορά μόνο την προσοχή. Υπολογίζει και το “αξίζει να προσπαθήσω;”. Αν μια εργασία δεν έχει άμεσο ενδιαφέρον, ανταμοιβή ή νόημα, ο εγκέφαλος με ΔΕΠΥ δυσκολεύεται να κινητοποιηθεί. Αυτό εξηγεί γιατί το ίδιο άτομο μπορεί να έχει υπερσυγκέντρωση σε κάτι που το ενδιαφέρει και πλήρη αδυναμία εκκίνησης σε κάτι βαρετό.

Συναισθηματική ρύθμιση

Ο ACC συνδέεται με το μεταιχμιακό σύστημα και βοηθά στη ρύθμιση της έντασης. Όταν υπάρχει δυσκολία στη λειτουργική σύνδεση αυτών των δικτύων, το άτομο μπορεί να βιώνει πιο γρήγορα ματαίωση, ντροπή, εκνευρισμό ή αίσθηση ότι μπλοκάρει.

Περιπλάνηση του νου και Default Mode Network

Σε άτομα με ΔΕΠΥ έχει μελετηθεί η δυσκολία καταστολής του Default Mode Network, δηλαδή του δικτύου που ενεργοποιείται όταν ο νους ταξιδεύει, ονειροπολεί ή σκέφτεται εσωτερικά. Έρευνες έχουν δείξει άτυπη λειτουργική συνδεσιμότητα ανάμεσα στον ACC και το Default Mode Network, κάτι που μπορεί να σχετίζεται με την αφηρημάδα, το mind wandering και τη δυσκολία παραμονής στο παρόν έργο.

Άρα, όταν ένα άτομο με ΔΕΠΥ λέει:

«Ξέρω τι πρέπει να κάνω, αλλά δεν μπορώ να ξεκινήσω»,

«Πιάνω τον εαυτό μου να ξεφεύγει συνέχεια»,

«Κάνω τα ίδια λάθη»,

«Αν δεν με ενδιαφέρει κάτι, δεν λειτουργώ»,

«Αν αγχωθώ, μπλοκάρω»,

δεν περιγράφει τεμπελιά. Περιγράφει δυσκολία στα δίκτυα αυτορρύθμισης, παρακολούθησης, κινήτρου και αναστολής.

Ο ACC είναι ένας από τους βασικούς εγκεφαλικούς κόμβους που μας βοηθά να μετατρέπουμε την πρόθεση σε πράξη. Στη ΔΕΠΥ, η πρόθεση υπάρχει, αλλά η νευρωνική γέφυρα προς την πράξη μπορεί να είναι ασταθής.

Γι’ αυτό η υποστήριξη στη ΔΕΠΥ δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο .να πάθησαθήσει το άτομο περισσότερο. Χρειάζεται δομή, εξωτερικά στηρίγματα, άμεση ανατροφοδότηση, μικρά βήματα, ξεκάθαρη ανταμοιβή, ρύθμιση συναισθήματος και περιβάλλον που μειώνει τις συγκρούσεις προσοχής.

Η ΔΕΠΥ δεν είναι έλλειψη χαρακτήρα. Είναι διαφορετική λειτουργία των δικτύων αυτορρύθμισης του εγκεφάλου.

Βιβλιογραφία

Bush, G. (2011). Cingulate, frontal and parietal cortical dysfunction in attention-deficit/hyperactivity disorder. Biological Psychiatry.

Hart, H., Radua, J., Mataix-Cols, D., & Rubia, K. (2013). Meta-analysis of functional magnetic resonance imaging studies of inhibition and attention in ADHD. JAMA Psychiatry.

Shiels, K., & Hawk, L. W. (2010). Self-regulation in ADHD: The role of error processing. Clinical Psychology Review.

Mills, B. D., et al. (2018). ADHD and attentional control: Impaired segregation of task-positive and default-mode brain networks. Network Neuroscience.

Sun, L., et al. (2012). Abnormal functional connectivity between the anterior cingulate and the default mode network in drug-naïve boys with ADHD. Psychiatry Research: Neuroimaging.

Yu, M., et al. (2023). Meta-analysis of structural and functional alterations in ADHD. Frontiers in Psychiatry.

Bush, G. (2010). Attention-deficit/hyperactivity disorder and attention networks. Neuropsychopharmacology.